Nowość

Lektury na maturę w pigułce: ściąga do wszystkich lektur obowiązkowych

Najważniejsze informacje o każdej lekturze obowiązkowej na maturę z polskiego: o czym jest, bohaterowie i tematy wypracowań, z linkami do streszczeń.

· 5 min czytania · Redakcja MaturaTest

Masz mało czasu, a lektur jest prawie 30? Ta ściąga zbiera najważniejsze informacje o każdej lekturze obowiązkowej z poziomu podstawowego: o czym jest, kto jest najważniejszy i do jakich tematów wypracowania pasuje. Przy każdej lekturze znajdziesz link do pełnego streszczenia.

To skrót do powtórki, a nie zamiennik lektury. Do wypracowania wybieraj utwory, które naprawdę znasz: poważna pomyłka w lekturze czytanej w całości to błąd kardynalny i 0 punktów za pracę.

Starożytność

Biblia (fragmenty). Księga Rodzaju (stworzenie świata, grzech pierworodny), Księga Hioba (cierpienie niewinnego), Księga Koheleta (marność świata), Psalmy, Apokalipsa św. Jana (koniec świata i nadzieja). Tematy: cierpienie, wiara, przemijanie, sens życia. Streszczenie

Jan Parandowski, „Mitologia”, cz. I Grecja. Mity o bogach i herosach: Prometeusz, Syzyf, Orfeusz i Eurydyka, Dedal i Ikar, Niobe. Tematy: bunt, poświęcenie, miłość, kara za pychę. Streszczenie

Homer, „Iliada” (fragmenty). Ostatni rok wojny trojańskiej, gniew Achillesa, śmierć Hektora i scena, w której Priam prosi Achillesa o ciało syna. Tematy: wojna, honor, ojciec i syn, współczucie wobec wroga. Streszczenie

Sofokles, „Antygona”. Antygona grzebie brata wbrew zakazowi Kreona i ponosi śmierć. Kreon traci syna i żonę. Tematy: prawo boskie a ludzkie, władza, bunt, wina tragiczna. Streszczenie

Średniowiecze

„Lament świętokrzyski” i „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” (fragmenty). Matka Boska jako cierpiąca matka pod krzyżem oraz Śmierć, która jest równa dla wszystkich stanów. Tematy: cierpienie matki, śmierć, przemijanie. Streszczenie

„Pieśń o Rolandzie” (fragmenty). Rycerz Roland ginie w wąwozie Roncevaux, bo z dumy zbyt późno wzywa pomocy. Tematy: honor, wzorzec rycerza, wierność, duma.

Renesans, barok, oświecenie

William Szekspir, „Makbet”. Makbet pod wpływem przepowiedni czarownic i żony zabija króla Dunkana. Każda kolejna zbrodnia wymaga następnej, a oboje małżonków niszczy poczucie winy. Tematy: władza, ambicja, sumienie, zło. Streszczenie

Molier, „Skąpiec”. Harpagon kocha pieniądze bardziej niż dzieci, które chce wydać za mąż i ożenić dla zysku. Tematy: chciwość, relacje rodzinne, komizm. Streszczenie

Ignacy Krasicki, wybrana satyra. Krytyka wad szlachty i obyczajów epoki, np. pijaństwa czy zepsucia obyczajów. Tematy: wady ludzkie, moralność, krytyka społeczeństwa. Streszczenie

Romantyzm

Adam Mickiewicz, ballady (w tym „Romantyczność”). Wiara w świat duchów i w „czucie i wiarę” ponad „szkiełko i oko” rozumu. Tematy: rozum a uczucia, miłość, sprawiedliwość ludowa. Streszczenie

Adam Mickiewicz, „Dziady cz. III”. Więzienie filomatów w Wilnie, Wielka Improwizacja Konrada (bunt przeciw Bogu), widzenie księdza Piotra, salon warszawski i bal u Senatora. Tematy: ojczyzna, cierpienie narodu, bunt, poświęcenie. Streszczenie

Pozytywizm

Bolesław Prus, „Lalka”. Stanisław Wokulski, kupiec i człowiek czynu, zakochuje się w arystokratce Izabeli Łęckiej. Tło to Warszawa i jej warstwy społeczne, a pamiętnik Rzeckiego pokazuje pokolenie romantyków. Tematy: miłość, idealizm, społeczeństwo, samotność. Streszczenie

Henryk Sienkiewicz, „Potop” (fragmenty). Andrzej Kmicic przechodzi przemianę od warchoła do bohatera obrony ojczyzny podczas najazdu szwedzkiego. Tematy: przemiana bohatera, honor, patriotyzm, wina i odkupienie. Streszczenie

Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”. Student Raskolnikow zabija lichwiarkę, by sprawdzić swoją teorię o ludziach wybitnych. Męczy go sumienie, a do przyznania się prowadzi go Sonia. Tematy: wina i kara, sumienie, miłość, wiara. Streszczenie

Młoda Polska

Stanisław Wyspiański, „Wesele”. Wesele poety z chłopką w Bronowicach. Postacie fantastyczne odsłaniają słabości gości, a złoty róg zostaje zgubiony. Tematy: naród, inteligencja i chłopi, niemożność czynu. Streszczenie

Władysław Reymont, „Chłopi” (fragmenty). Życie wsi Lipce w rytmie pór roku, konflikt Macieja Boryny z synem Antkiem o ziemię i Jagnę. Tematy: wspólnota, ziemia, obyczaj, namiętność. Streszczenie

Dwudziestolecie międzywojenne

Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”. Cezary Baryka po rewolucji w Baku przyjeżdża do Polski, poznaje ziemiaństwo i biedę, a wizja „szklanych domów” okazuje się mitem. Tematy: rewolucja, ojczyzna, dojrzewanie, sprawiedliwość społeczna. Streszczenie

Witold Gombrowicz, „Ferdydurke” (fragmenty). Józio zostaje cofnięty do szkoły. Pojęcia „gęby” i „pupy” pokazują formy, które narzucają nam inni. Tematy: forma, szkoła, dojrzałość, absurd. Streszczenie

Literatura wojenna i powojenna

Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”. Tadek pracuje przy rozładunku transportów w Auschwitz. Obóz niszczy zasady moralne więźniów. Tematy: zło, zlagrowanie, wojna, granice człowieczeństwa. Streszczenie

Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat” (fragmenty). Wspomnienia z sowieckiego łagru w Jercewie. Tematy: totalitaryzm, godność, cierpienie, wolność wewnętrzna. Streszczenie

Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Rozmowa z Markiem Edelmanem, uczestnikiem powstania w getcie warszawskim, a po wojnie lekarzem kardiologiem. Tematy: walka o życie, godność, Zagłada, odpowiedzialność. Streszczenie

Albert Camus, „Dżuma”. Epidemia dżumy w Oranie. Doktor Rieux i inni bohaterowie wybierają różne postawy wobec zła. Tematy: zło, solidarność, obowiązek, nadzieja. Streszczenie

George Orwell, „Rok 1984”. Winston Smith buntuje się przeciw Partii i Wielkiemu Bratu, ale zostaje złamany. Tematy: totalitaryzm, wolność, prawda i język, miłość. Streszczenie

Literatura współczesna

Sławomir Mrożek, „Tango”. Artur próbuje przywrócić zasady w rodzinie, która je odrzuciła. Władzę przejmuje prymitywny Edek. Tematy: bunt, pokolenia, władza, kryzys wartości. Streszczenie

Marek Nowakowski, „Górą »Edek«” (z tomu „Prawo prerii”). Opowiadanie o PRL-owskiej codzienności, w której wygrywa spryt i prawo silniejszego. Tematy: PRL, społeczeństwo, siła i spryt. Streszczenie

Andrzej Stasiuk, „Miejsce” (z tomu „Opowieści galicyjskie”). Miejsce po rozebranej cerkwi w beskidzkiej wsi i pamięć o dawnych mieszkańcach. Tematy: pamięć, przemijanie, wielokulturowość. Streszczenie

Olga Tokarczuk, „Profesor Andrews w Warszawie”. Brytyjski psycholog przyjeżdża do Warszawy tuż przed stanem wojennym i zostaje sam w obcym mieście. Tematy: obcość, samotność, komunikacja, historia. Streszczenie

Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem” (fragmenty). Reporter w podróżach po świecie odkrywa „Dzieje” Herodota jako przewodnik po innych kulturach. Tematy: poznawanie świata, inność, historia. Streszczenie

Lektury ze szkoły podstawowej, które przydają się w wypracowaniu

  • „Dziady cz. II” (Mickiewicz): zasady moralne ludowej sprawiedliwości. Streszczenie
  • „Pan Tadeusz” (Mickiewicz, wybrane księgi): obraz szlachty i ojczyzny. Streszczenie
  • „Zemsta” (Fredro): spór sąsiadów i komizm postaci. Streszczenie
  • „Balladyna” (Słowacki): zbrodnia z ambicji i kara. Streszczenie

Jak powtarzać z tą ściągą

  1. Wybierz 8-10 lektur, które znasz najlepiej, i przeczytaj ich pełne streszczenia.
  2. Ułóż je według motywów. Pomoże Ci w tym tekst Motywy literackie na maturę.
  3. Sprawdź się w quizach. Quizy z lektur sprawdzają fabułę, bohaterów i motywy, z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi.
  4. Przygotuj się do matury ustnej. Te same lektury wracają w pytaniach jawnych 2027.

Zobacz też: Lektury obowiązkowe na maturę 2027: pełna lista CKE.

Przeczytaj też