Nowość

Motywy literackie na maturę: która lektura do którego tematu

Miłość, wina, władza, nadzieja, bunt i inne motywy literackie z przykładami z lektur obowiązkowych i wzorem argumentu do wypracowania.

· 4 min czytania · Redakcja MaturaTest

Tematy wypracowań na maturze nie pytają o konkretną lekturę, tylko o problem: nadzieję, winę, miłość, władzę, samotność. Dlatego najlepiej powtarzać lektury motywami. Poniżej znajdziesz najczęstsze motywy z przykładami z lektur obowiązkowych z poziomu podstawowego i podpowiedzią, jak je wykorzystać w argumencie.

Każde wypracowanie musi odwoływać się do co najmniej jednej lektury obowiązkowej. Pełną listę znajdziesz w tekście Lektury obowiązkowe na maturę 2027.

Jak korzystać z tej listy

  1. Przy każdym motywie wybierz 2 lektury, które znasz najlepiej. Lepiej dobrze znać 8-10 utworów niż pobieżnie wszystkie.
  2. Do każdej lektury przygotuj jedno zdanie-argument, np. „Wokulski pokazuje, że miłość oparta na wyobrażeniu prowadzi do klęski”.
  3. Zwróć uwagę, że ta sama lektura pasuje do wielu motywów. „Lalka”, „Dziady cz. III”, „Wesele”, „Zbrodnia i kara” i „Dżuma” to lektury, które wykorzystasz niemal przy każdym temacie.

Miłość

  • „Lalka” (Prus): miłość Wokulskiego do Izabeli Łęckiej jako uczucie oparte na idealizacji, które niszczy bohatera.
  • „Zbrodnia i kara” (Dostojewski): miłość Soni jako siła, która prowadzi Raskolnikowa do przemiany.
  • „Dziady cz. III” (Mickiewicz): miłość do ojczyzny ważniejsza od szczęścia osobistego (Wielka Improwizacja Konrada).
  • „Mitologia” (Parandowski): mit o Orfeuszu i Eurydyce, czyli miłość, która próbuje przekroczyć granicę śmierci.

Wina, kara i sumienie

  • „Makbet” (Szekspir): zbrodnia z ambicji i wyrzuty sumienia, które niszczą Makbeta i Lady Makbet.
  • „Zbrodnia i kara” (Dostojewski): teoria „nadczłowieka” zderzona z sumieniem, kara wewnętrzna przed karą sądową.
  • „Antygona” (Sofokles): wina tragiczna, czyli sytuacja, w której każdy wybór prowadzi do klęski.

Władza

  • „Antygona”: Kreon i konflikt prawa państwowego z prawem boskim.
  • „Makbet”: władza zdobyta zbrodnią, która wymaga kolejnych zbrodni.
  • „Rok 1984” (Orwell): totalitarna władza, która kontroluje myśli, język i przeszłość.
  • „Tango” (Mrożek): władza przejęta przez prymitywną siłę (Edek).

Nadzieja i jej źródła

  • „Dżuma” (Camus): nadzieja w solidarności i codziennym obowiązku (doktor Rieux, Tarrou).
  • „Zdążyć przed Panem Bogiem” (Krall): walka o życie mimo beznadziejnej sytuacji, w getcie i na sali operacyjnej.
  • Biblia, Księga Hioba: wiara mimo cierpienia.
  • „Inny świat” (Herling-Grudziński): sposoby zachowania człowieczeństwa w łagrze.

Cierpienie i zło

  • „Proszę państwa do gazu” (Borowski): zlagrowanie, czyli zniszczenie zasad moralnych w obozie koncentracyjnym.
  • „Inny świat”: zło systemu sowieckich łagrów i granice moralności.
  • „Dżuma”: zło jako stała część świata, której trzeba się przeciwstawiać.
  • Księga Hioba: cierpienie niewinnego człowieka.

Bunt

  • „Dziady cz. III”: bunt Konrada przeciw Bogu w Wielkiej Improwizacji.
  • „Antygona”: bunt jednostki przeciw władzy w imię wartości.
  • „Przedwiośnie” (Żeromski): Cezary Baryka i bunt młodego pokolenia, rewolucja jako pokusa.
  • „Rok 1984”: bunt Winstona Smitha i jego klęska.

Ojczyzna i naród

  • „Dziady cz. III”: cierpienie narodu jako ofiara (mesjanizm).
  • „Wesele” (Wyspiański): niemożność porozumienia inteligencji i chłopów, niezdolność do czynu.
  • „Przedwiośnie”: wizja odrodzonej Polski i jej problemy społeczne.
  • „Potop” (Sienkiewicz, fragmenty): Kmicic i przemiana bohatera przez służbę ojczyźnie.

Społeczeństwo i podziały

  • „Lalka”: arystokracja, mieszczaństwo i biedota Warszawy, „kamienica” jako obraz społeczeństwa.
  • „Wesele”: spotkanie miasta ze wsią.
  • „Chłopi” (Reymont, fragmenty): życie wiejskiej wspólnoty i jej prawa.
  • „Ferdydurke” (Gombrowicz, fragmenty): „gęba” i „pupa”, czyli formy narzucane człowiekowi przez innych.

Rodzina i relacje pokoleń

  • „Skąpiec” (Molier): chciwość Harpagona, która niszczy relacje z dziećmi.
  • „Tango”: odwrócenie ról rodziców i dzieci, Artur szuka zasad, których rodzice nie mają.
  • „Przedwiośnie”: relacja Cezarego z ojcem i mit „szklanych domów”.

Wolność i zniewolenie

  • „Rok 1984”: zniewolenie umysłu, nowomowa i podwójne myślenie.
  • „Inny świat”: wolność wewnętrzna w warunkach zniewolenia.
  • „Tango”: wolność bez żadnych zasad, która kończy się przejęciem władzy przez Edka.

Przemijanie i śmierć

  • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”: średniowieczna personifikacja Śmierci, która jest równa dla wszystkich.
  • Księga Koheleta: „marność nad marnościami”.
  • Treny Kochanowskiego (IX, X, XI): kryzys światopoglądowy po śmierci dziecka. Jako lektura do wypracowania liczą się „Treny” jako cykl (lista rozszerzona, dopuszczona także na poziomie podstawowym).
  • „Zdążyć przed Panem Bogiem”: walka ze śmiercią jako sens zawodu lekarza.

Wędrówka i poznawanie świata

  • „Podróże z Herodotem” (Kapuściński, fragmenty): podróż jako sposób rozumienia innych kultur.
  • „Mitologia” (Parandowski): wyprawy herosów, np. Argonautów czy Tezeusza, jako próba charakteru.
  • „Profesor Andrews w Warszawie” (Tokarczuk): obcość i zagubienie w nieznanym świecie.

Jak zbudować argument z motywu

Przykład dla tematu „Co jest źródłem nadziei w trudnych czasach?”:

Teza argumentu: źródłem nadziei może być solidarność z innymi. Lektura: „Dżuma” Camusa. Doktor Rieux, Tarrou i Rambert walczą z epidemią, choć wiedzą, że nie mają pewności zwycięstwa. Wspólna praca daje im sens, a mieszkańcom Oranu nadzieję. Wniosek: nadzieja nie musi oznaczać wiary w szczęśliwe zakończenie, wystarczy przekonanie, że warto działać.

Taki argument ma tezę, przykład i wniosek wracający do tematu. Streszczenie całej fabuły nie jest potrzebne.

Przećwicz to

Przeczytaj też