Chłopi, tom I: Jesień: streszczenie i opracowanie
Władysław Stanisław Reymont · lektura obowiązkowa na maturę z polskiego
⚡W skrócie
Pierwszy tom tetralogii o życiu wsi Lipce w rytmie pór roku. Na maturę obowiązują fragmenty tomu I, „Jesień”. Jego osią jest konflikt bogatego gospodarza Macieja Boryny z synem Antkiem o ziemię oraz małżeństwo starego Boryny z piękną Jagną. Tłem są prace polowe, obrzędy, wiara i obyczaje gromady chłopskiej.
📍Czas i miejsce akcji
Wieś Lipce w Królestwie Polskim (zabór rosyjski), koniec XIX wieku. Akcja „Jesieni” obejmuje okres od wykopków i siewów jesiennych do wesela Boryny i Jagny.
📖Streszczenie
Jesień w Lipcach
Powieść otwiera obraz jesiennej wsi: prace polowe, wykopki, odpust. Poznajemy rodzinę Borynów, najbogatszych gospodarzy w Lipcach, oraz innych mieszkańców wsi. Życie gromady wyznaczają pory roku, praca i kalendarz kościelny.
Kuba i Boryna
Stary parobek Kuba Socha, pobożny i oddany gospodarstwu, zostaje postrzelony w nogę podczas potajemnego polowania. Bojąc się szpitala, w czasie wesela Boryny sam odrąbuje sobie zranioną nogę siekierą i umiera w stajni. Jego śmierć pokazuje los najuboższych na wsi.
Boryna i Jagna
Owdowiały Maciej Boryna, choć ma już dorosłe dzieci, zaczyna starać się o młodą i piękną Jagnę, córkę Dominikowej. Matka Jagny stawia warunek: zapis sześciu morgów ziemi dla dziewczyny. Boryna się zgadza, co wywołuje gniew dzieci.
Konflikt z Antkiem
Antek, syn Boryny, uważa, że ojciec zabiera mu ziemię, która powinna mu się należeć. Do tego Antek i Jagna mają się ku sobie. Kłótnia ojca z synem kończy się tym, że Boryna wyrzuca Antka z żoną Hanką i dziećmi z domu.
Spór o las z dworem
W tle narasta konflikt wsi z dworem o las, do którego chłopi uważają, że mają prawa. Wieść, że dziedzic sprzedaje las, budzi gniew gromady. Spór rozwinie się w kolejnych tomach.
Wesele Boryny i Jagny
Tom kończy się hucznym weselem Boryny z Jagną, opisanym z bogactwem obrzędów, tańców i przyśpiewek. W tym samym czasie umiera Kuba, a Antek z Hanką cierpią biedę. Radość wesela przeplata się z zapowiedzią przyszłych dramatów.
👥Bohaterowie
🧭Motywy i problemy
🏛️Kontekst
Reymont pisał „Chłopów” w latach 1902-1908, a za tę powieść otrzymał w 1924 roku Literacką Nagrodę Nobla. Utwór należy do nurtu zainteresowania wsią w Młodej Polsce, ale pokazuje chłopów realistycznie, bez idealizacji. Dialogi pisane są stylizowaną gwarą łowicką.
✍️Tematy wypracowań
💡Ciekawostki
- Reymont otrzymał Literacką Nagrodę Nobla w 1924 roku, głównie za „Chłopów”.
- Cztery tomy powieści noszą tytuły: Jesień, Zima, Wiosna, Lato.
- Lipce to prawdziwa wieś w okolicach Skierniewic, dziś nosząca nazwę Lipce Reymontowskie.