Nowość

Chłopi, tom I: Jesień: streszczenie i opracowanie

Władysław Stanisław Reymont · lektura obowiązkowa na maturę z polskiego

← Wszystkie streszczenia

⚡W skrócie

Pierwszy tom tetralogii o życiu wsi Lipce w rytmie pór roku. Na maturę obowiązują fragmenty tomu I, „Jesień”. Jego osią jest konflikt bogatego gospodarza Macieja Boryny z synem Antkiem o ziemię oraz małżeństwo starego Boryny z piękną Jagną. Tłem są prace polowe, obrzędy, wiara i obyczaje gromady chłopskiej.

📍Czas i miejsce akcji

Wieś Lipce w Królestwie Polskim (zabór rosyjski), koniec XIX wieku. Akcja „Jesieni” obejmuje okres od wykopków i siewów jesiennych do wesela Boryny i Jagny.

📖Streszczenie

Jesień w Lipcach

Powieść otwiera obraz jesiennej wsi: prace polowe, wykopki, odpust. Poznajemy rodzinę Borynów, najbogatszych gospodarzy w Lipcach, oraz innych mieszkańców wsi. Życie gromady wyznaczają pory roku, praca i kalendarz kościelny.

Kuba i Boryna

Stary parobek Kuba Socha, pobożny i oddany gospodarstwu, zostaje postrzelony w nogę podczas potajemnego polowania. Bojąc się szpitala, w czasie wesela Boryny sam odrąbuje sobie zranioną nogę siekierą i umiera w stajni. Jego śmierć pokazuje los najuboższych na wsi.

Boryna i Jagna

Owdowiały Maciej Boryna, choć ma już dorosłe dzieci, zaczyna starać się o młodą i piękną Jagnę, córkę Dominikowej. Matka Jagny stawia warunek: zapis sześciu morgów ziemi dla dziewczyny. Boryna się zgadza, co wywołuje gniew dzieci.

Konflikt z Antkiem

Antek, syn Boryny, uważa, że ojciec zabiera mu ziemię, która powinna mu się należeć. Do tego Antek i Jagna mają się ku sobie. Kłótnia ojca z synem kończy się tym, że Boryna wyrzuca Antka z żoną Hanką i dziećmi z domu.

Spór o las z dworem

W tle narasta konflikt wsi z dworem o las, do którego chłopi uważają, że mają prawa. Wieść, że dziedzic sprzedaje las, budzi gniew gromady. Spór rozwinie się w kolejnych tomach.

Wesele Boryny i Jagny

Tom kończy się hucznym weselem Boryny z Jagną, opisanym z bogactwem obrzędów, tańców i przyśpiewek. W tym samym czasie umiera Kuba, a Antek z Hanką cierpią biedę. Radość wesela przeplata się z zapowiedzią przyszłych dramatów.

👥Bohaterowie

Maciej BorynaNajbogatszy gospodarz w Lipcach, około sześćdziesięcioletni, dumny i twardy. Ziemia jest dla niego najwyższą wartością; po raz trzeci się żeni, z Jagną.
Jagna (Jagusia)Najpiękniejsza dziewczyna we wsi, wrażliwa na piękno, kierowana uczuciami. Nie pasuje do surowych reguł gromady.
Antek BorynaSyn Macieja, silny, porywczy i dumny. Walczy z ojcem o ziemię i pociąga go Jagna.
HankaŻona Antka, początkowo cicha i uległa, z czasem coraz silniejsza i zaradna.
DominikowaMatka Jagny, przebiegła i pobożna, dba o korzyść córki i wymusza zapis ziemi.
Kuba SochaStary parobek Borynów, pracowity i oddany, wzruszający przykład chłopskiej biedy i pokory.
JózkaNajmłodsza córka Boryny, pracowita i przywiązana do domu.

🧭Motywy i problemy

ziemia jako najwyższa wartośćrytm życia wyznaczony przez pory rokukonflikt pokoleń (ojciec i syn)miłość i namiętność wbrew normomobrzędowość ludowa (wesele, odpust)gromada wiejska i jej prawabieda i krzywda najuboższych

🏛️Kontekst

Reymont pisał „Chłopów” w latach 1902-1908, a za tę powieść otrzymał w 1924 roku Literacką Nagrodę Nobla. Utwór należy do nurtu zainteresowania wsią w Młodej Polsce, ale pokazuje chłopów realistycznie, bez idealizacji. Dialogi pisane są stylizowaną gwarą łowicką.

✍️Tematy wypracowań

ziemia jako wartość w życiu człowiekakonflikt pokoleńobraz wsi w literaturzemiłość a obowiązek wobec wspólnotyjednostka wobec zbiorowościobrzęd i tradycja jako fundament wspólnoty

💡Ciekawostki

  • Reymont otrzymał Literacką Nagrodę Nobla w 1924 roku, głównie za „Chłopów”.
  • Cztery tomy powieści noszą tytuły: Jesień, Zima, Wiosna, Lato.
  • Lipce to prawdziwa wieś w okolicach Skierniewic, dziś nosząca nazwę Lipce Reymontowskie.