Nowość

Przedwiośnie: pytania jawne na maturę z opracowaniem

Opracowanie 6 zadań jawnych do Przedwiośnia Żeromskiego na ustną maturę 2026-2028: teza, argumenty z powieści i kontekst do każdego zadania.

· 5 min czytania · Redakcja MaturaTest

Do „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego odnosi się 6 z 76 zadań jawnych na maturę ustną w 2026, 2027 i 2028 r. Razem z „Lalką” to drugi wynik po „Dziadach cz. III”. Każde zadanie opracowaliśmy według tego samego schematu: teza, argumenty z powieści i kontekst. Rozbuduj je własnymi przykładami, a całość przećwicz na głos z zegarem.

Bohaterowie i miejsca, które warto znać

Postać lub miejsceKim jest, co to jestPrzydaje się do zadań
Cezary Barykasyn Polaków z Baku, przechodzi drogę od komunisty-sympatyka do uczestnika demonstracjiwszystkie zadania
Seweryn Barykaojciec Cezarego, opowiada mit „szklanych domów”tytuł, wizje odbudowy, autorytet, utopia
Jadwiga Barykowamatka Cezarego, umiera w czasie rewolucjiwojna i rewolucja
Szymon Gajowiecurzędnik ministerialny, zwolennik reform stopniowychwizje odbudowy, autorytet
Antoni Lulekkomunista, namawia do rewolucjiwizje odbudowy, autorytet
Hipolit Wielosławskiprzyjaciel z wojny 1920 r., ziemianinmłodość i tożsamość
Nawłoćmajątek Wielosławskich: dwór i czworaki służby folwarcznejutopia i rzeczywistość, wizje odbudowy

48. Znaczenie tytułu

Teza: Tytuł „Przedwiośnie” mówi o Polsce tuż po odzyskaniu niepodległości: to czas przejściowy, pełen nadziei, ale też niepewności, bo „wiosna”, czyli prawdziwa odbudowa państwa, jeszcze nie nadeszła.

Argumenty:

  • Akcja w Polsce toczy się w pierwszych latach niepodległości. Państwo dopiero powstaje, a nierówności społeczne pozostają nierozwiązane.
  • Cezary dojrzewa razem z Polską. Jego „przedwiośnie” to droga od dziecka z Baku do świadomego obywatela, który wciąż szuka swojego miejsca.
  • Zakończenie jest otwarte: Cezary idzie w demonstracji robotników na Belweder i nie wiemy, jaką drogę wybierze.
  • Tytuł nawiązuje też do nadziei na odnowę, jak w „wiośnie ludów” i w romantycznym oczekiwaniu na zmianę.

Kontekst: „Wesele” Wyspiańskiego (niespełnione oczekiwanie na zryw); „Ludzie bezdomni” Żeromskiego (otwarte zakończenie i niepewność drogi).

49. Wojna i rewolucja: doświadczenie pokolenia

Teza: Wojna i rewolucja niszczą świat Cezarego i uczą go, że gwałtowna zmiana przynosi przede wszystkim przemoc i cierpienie.

Argumenty:

  • W Baku Cezary z entuzjazmem przyjmuje rewolucję, ale widzi jej skutki: rzezie Ormian i Tatarów (Azerów), egzekucje, głód.
  • Matka umiera wycieńczona pracą przymusową. Cezary zobaczy też ciało młodej Ormianki zabitej w rzezi.
  • Ojciec, Seweryn, umiera w drodze do Polski, a Cezary zostaje sam.
  • W Polsce Cezary walczy w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. Tam poznaje Hipolita Wielosławskiego.

Kontekst: „Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego (system sowiecki); „Rok 1984” Orwella (rewolucja, która niszczy człowieka).

50. Wizje odbudowy Polski

Teza: Żeromski zestawia trzy drogi dla odrodzonej Polski: utopię szklanych domów, reformy stopniowe i rewolucję. Żadna nie zostaje wskazana jako jedyna słuszna.

Argumenty:

  • Seweryn Baryka: mit szklanych domów, czyli nowoczesnej, czystej i sprawiedliwej Polski. Okazuje się fikcją.
  • Szymon Gajowiec: reformy krok po kroku, budowanie państwa przez pracę, szkołę i urzędy, odrzucenie rewolucji.
  • Antoni Lulek: rewolucja na wzór sowiecki i międzynarodówka komunistyczna.
  • Cezary nie przyjmuje w pełni żadnej z tych wizji. W ostatniej scenie idzie w demonstracji, ale wysuwa się na czoło jako osobny człowiek.

Kontekst: pozytywistyczna praca organiczna („Lalka”, „Nad Niemnem”); spór o drogę rozwoju Polski w dwudziestoleciu międzywojennym.

51. Młodość i kształtowanie tożsamości

Teza: Cezary to młody człowiek, który dopiero buduje swoją tożsamość: narodową, polityczną i osobistą. Przechodzi przez kolejne próby, zanim zacznie sam decydować.

Argumenty:

  • Dzieciństwo w Baku: rozpieszczony jedynak, który czuje się bardziej Rosjaninem niż Polakiem.
  • Rewolucja: buntuje się przeciw matce i wierzy w komunizm, który daje poczucie przynależności.
  • Polska jest dla niego obca. Uczy się jej przez ojca, przez wojnę 1920 r. i przez pobyt w Nawłoci.
  • Romans z Laurą Kościeniecką i flirt z Karusią w Nawłoci pokazują jego niedojrzałość. Kończą się tragicznie (śmierć Karusi) i skandalem.

Kontekst: „Kordian” Słowackiego (młody bohater szukający sensu); „Ferdydurke” Gombrowicza (dojrzewanie i forma).

52. Rola autorytetu w życiu człowieka

Teza: Cezary szuka autorytetu, który wskaże mu drogę, ale każdy kolejny mistrz okazuje się zawodny albo niepełny.

Argumenty:

  • Ojciec: autorytet moralny i opowieść o szklanych domach, która okazuje się marzeniem, a nie prawdą o Polsce.
  • Gajowiec: rozsądny państwowiec, ale jego wizja nie odpowiada na nędzę, którą Cezary widzi w czworakach.
  • Lulek: proponuje prostą odpowiedź (rewolucję), ale Cezary widział jej skutki w Baku.
  • Matka: autorytet uczuciowy, którego Cezary nie doceniał. Rozumie to dopiero po jej śmierci.

Kontekst: „Antygona” Sofoklesa (prawo i autorytet władzy); „Zbrodnia i kara” (Raskolnikow i wpływ idei).

53. Utopia i rzeczywistość

Teza: „Przedwiośnie” zderza piękny mit z prawdą o Polsce. Szklane domy okazują się utopią, a rzeczywistość to bieda, zacofanie i nierówności.

Argumenty:

  • Seweryn opowiada o szklanych domach budowanych tanio ze zwykłego piasku dzięki nowemu wynalazkowi. Po przyjeździe Cezary widzi biedne, błotniste miasteczka.
  • Nawłoć: dostatnie życie ziemiaństwa, zabawy i bale, oderwane od losu ludzi pracy.
  • Czworaki w Nawłoci: nędza parobków i ich rodzin, którą Cezary dostrzega z przerażeniem.
  • Wizje Gajowca i Lulka też zderzają się z rzeczywistością, którą widzi Cezary.

Kontekst: „Utopia” Tomasza Morusa; „Rok 1984” Orwella (antyutopia); „Lalka” (marzenia Wokulskiego a rzeczywistość).

Najczęstsze pytania

Ile zadań jawnych dotyczy Przedwiośnia?

Sześć zadań: od numeru 48 do 53 na liście CKE na lata 2026-2028.

Co oznaczają szklane domy w Przedwiośniu?

To mit o nowoczesnej, sprawiedliwej Polsce, który opowiada Cezaremu ojciec. Okazuje się utopią, która nie ma pokrycia w rzeczywistości.

Jaki kontekst dodać do Przedwiośnia?

Często pasują: „Wesele” Wyspiańskiego, pozytywistyczna praca organiczna, „Utopia” Morusa, „Rok 1984” Orwella oraz historia odzyskania niepodległości i wojny 1920 r.

Pełną listę zadań znajdziesz w tekście Pytania jawne matura 2027: lista i jak się przygotować. Inne opracowania: Dziady cz. III, Lalka, Wesele. Treść lektury powtórzysz w quizach z lektur.

Przeczytaj też