Nowość

Lalka: pytania jawne na maturę z opracowaniem

Opracowanie 6 zadań jawnych do Lalki Prusa na ustną maturę 2026-2028: teza, argumenty z powieści i kontekst do każdego zadania.

· 4 min czytania · Redakcja MaturaTest

„Lalka” Bolesława Prusa ma 6 z 76 zadań jawnych na maturę ustną w 2026, 2027 i 2028 r. Więcej zadań mają tylko „Dziady cz. III”. Każde zadanie opracowaliśmy według tego samego schematu: teza, argumenty z powieści i kontekst. Rozbuduj je własnymi przykładami, a całość przećwicz na głos z zegarem.

Bohaterowie i wątki, które warto znać

PostaćKim jestPrzydaje się do zadań
Stanisław Wokulskikupiec, dawny student i powstaniec, zakochany w Izabeliwszystkie zadania
Izabela Łęckaarystokratka ze zubożałej rodzinymiłość, pochodzenie, marzenia
Ignacy Rzeckistary subiekt, autor „Pamiętnika starego subiekta”praca, wspomnienia, marzenia
Julian Ochockimłody wynalazca, marzy o maszynie latającejpraca jako pasja
profesor Geistuczony w Paryżu, pracuje nad metalem lżejszym od powietrzapraca jako pasja, marzenia
Tomasz Łęcki, Starski, baronowa Krzeszowskaarystokracjamajątek i pochodzenie
Henryk Szlangbaumżydowski kupiec, następca Wokulskiegomajątek i pochodzenie

30. Miłość: siła destrukcyjna czy motywująca do działania

Teza: Miłość Wokulskiego do Izabeli jest jednocześnie motorem jego działań i przyczyną jego upadku.

Argumenty (siła motywująca):

  • Dla Izabeli Wokulski zdobywa majątek: wyjeżdża na wojnę rosyjsko-turecką jako dostawca i wraca bogaty.
  • Kupuje kamienicę Łęckich i rozwija spółkę do handlu ze Wschodem, żeby wejść do świata arystokracji.

Argumenty (siła destrukcyjna):

  • Wokulski zaniedbuje pracę i naukę, żyje od jednego spotkania z Izabelą do drugiego.
  • W pociągu do Krakowa słyszy, jak Izabela flirtuje ze Starskim po angielsku, pewna, że Wokulski nie zrozumie. Próbuje odebrać sobie życie na torach pod Skierniewicami.
  • Na końcu znika, a jego dalszy los pozostaje niewyjaśniony (ruiny w Zasławku).

Kontekst: „Cierpienia młodego Wertera” Goethego; mit o Orfeuszu i Eurydyce; „Dziady cz. IV” (Gustaw).

31. Praca jako pasja człowieka

Teza: W „Lalce” praca nadaje sens życiu bohaterów, którzy traktują ją jako pasję, a nie tylko źródło zarobku.

Argumenty:

  • Rzecki: przez całe życie oddany sklepowi, dumny z porządku i uczciwości w handlu.
  • Ochocki: młody wynalazca, który marzy o maszynie latającej i woli laboratorium od salonów.
  • Geist: uczony w Paryżu, który poświęca życie badaniom nad metalem lżejszym od powietrza.
  • Młody Wokulski: jako subiekt w restauracji Hopfera uczy się nocami, bo marzy o nauce i studiach.

Kontekst: pozytywistyczne hasła pracy organicznej i pracy u podstaw; „Nad Niemnem” Orzeszkowej; mit Prometeusza.

32. Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie

Teza: W świecie „Lalki” pochodzenie liczy się bardziej niż zasługi, ale pieniądz coraz mocniej zaczyna o nim decydować.

Argumenty:

  • Arystokracja gardzi Wokulskim jako „kupcem”, choć chętnie korzysta z jego pieniędzy.
  • Łęccy są zubożali, ale nie zrezygnują z wyższości. Licytacja ich kamienicy, którą kupuje Wokulski.
  • Szlangbaum, mimo uczciwości i pracowitości, spotyka się z niechęcią z powodu żydowskiego pochodzenia.
  • Baronowa Krzeszowska procesuje się i krzywdzi innych z poczucia wyższości.

Kontekst: „Wesele” Wyspiańskiego (podziały społeczne); „Skąpiec” Moliera; „Chłopi” Reymonta (ziemia jako miara wartości człowieka).

33. Konfrontacja marzeń z rzeczywistością

Teza: Bohaterowie „Lalki” żyją marzeniami, które rozbijają się o rzeczywistość: idealizują ludzi i idee, a w końcu doznają rozczarowania.

Argumenty:

  • Wokulski idealizuje Izabelę i dopiero w pociągu do Krakowa poznaje ją naprawdę.
  • Rzecki wierzy w polityczne marzenia: w powrót Napoleonidów i w to, że Wokulski działa z pobudek politycznych. Umiera rozczarowany.
  • Ochocki i Geist marzą o wielkich wynalazkach, a rzeczywistość nie daje im warunków do pracy.

Kontekst: „Don Kichote” Cervantesa; „Przedwiośnie” Żeromskiego (szklane domy); romantyczne marzenia Wokulskiego w świecie pozytywizmu.

34. Miasto: przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi

Teza: Warszawa w „Lalce” jest miastem kontrastów: daje szanse na awans i rozwój, ale też pokazuje biedę i obojętność.

Argumenty:

  • Krakowskie Przedmieście i sklep Wokulskiego: świat handlu, możliwości i kariery.
  • Powiśle, które Wokulski ogląda podczas wędrówki: nędza, brud i ludzie wykluczeni.
  • Paryż jako kontrast: miasto nowoczesne, uporządkowane, w którym Wokulski czuje, że mógłby zacząć od nowa.

Kontekst: „Zbrodnia i kara” Dostojewskiego (Petersburg); „Ziemia obiecana” Reymonta (Łódź).

35. Czym dla człowieka mogą być wspomnienia

Teza: Wspomnienia pomagają zrozumieć siebie, ale mogą też zamknąć człowieka w przeszłości.

Argumenty:

  • „Pamiętnik starego subiekta”: Rzecki wspomina młodość, sklep Minclów i walkę na Węgrzech w czasie Wiosny Ludów. Przeszłość jest dla niego ważniejsza niż teraźniejszość.
  • Wokulski wraca pamięcią do młodości, nauki i powstania styczniowego, z którego wyniósł zesłanie na Syberię.
  • Wspomnienia Rzeckiego pokazują świat dawnych ideałów, który już nie wróci.

Kontekst: „Pan Tadeusz” jako powrót pamięcią do kraju lat dziecinnych; „Podróże z Herodotem” Kapuścińskiego (pamięć i historia); „Miejsce” Stasiuka.

Najczęstsze pytania

Ile zadań jawnych dotyczy Lalki?

Sześć zadań: od numeru 30 do 35 na liście CKE na lata 2026-2028.

Który bohater Lalki przydaje się do największej liczby zadań?

Wokulski pasuje do każdego zadania. Warto też dobrze znać Rzeckiego (praca, wspomnienia, marzenia) i Ochockiego (praca jako pasja).

Jaki kontekst dodać do Lalki?

Często pasują: pozytywistyczne hasła pracy organicznej, „Cierpienia młodego Wertera”, „Zbrodnia i kara” (miasto) i „Przedwiośnie” (marzenia a rzeczywistość).

Pełną listę zadań znajdziesz w tekście Pytania jawne matura 2027: lista i jak się przygotować. Inne opracowania: Dziady cz. III, Przedwiośnie, Wesele. Treść lektury powtórzysz w quizach z lektur.

Przeczytaj też