Lalka: pytania jawne na maturę z opracowaniem
Opracowanie 6 zadań jawnych do Lalki Prusa na ustną maturę 2026-2028: teza, argumenty z powieści i kontekst do każdego zadania.
„Lalka” Bolesława Prusa ma 6 z 76 zadań jawnych na maturę ustną w 2026, 2027 i 2028 r. Więcej zadań mają tylko „Dziady cz. III”. Każde zadanie opracowaliśmy według tego samego schematu: teza, argumenty z powieści i kontekst. Rozbuduj je własnymi przykładami, a całość przećwicz na głos z zegarem.
Bohaterowie i wątki, które warto znać
| Postać | Kim jest | Przydaje się do zadań |
|---|---|---|
| Stanisław Wokulski | kupiec, dawny student i powstaniec, zakochany w Izabeli | wszystkie zadania |
| Izabela Łęcka | arystokratka ze zubożałej rodziny | miłość, pochodzenie, marzenia |
| Ignacy Rzecki | stary subiekt, autor „Pamiętnika starego subiekta” | praca, wspomnienia, marzenia |
| Julian Ochocki | młody wynalazca, marzy o maszynie latającej | praca jako pasja |
| profesor Geist | uczony w Paryżu, pracuje nad metalem lżejszym od powietrza | praca jako pasja, marzenia |
| Tomasz Łęcki, Starski, baronowa Krzeszowska | arystokracja | majątek i pochodzenie |
| Henryk Szlangbaum | żydowski kupiec, następca Wokulskiego | majątek i pochodzenie |
30. Miłość: siła destrukcyjna czy motywująca do działania
Teza: Miłość Wokulskiego do Izabeli jest jednocześnie motorem jego działań i przyczyną jego upadku.
Argumenty (siła motywująca):
- Dla Izabeli Wokulski zdobywa majątek: wyjeżdża na wojnę rosyjsko-turecką jako dostawca i wraca bogaty.
- Kupuje kamienicę Łęckich i rozwija spółkę do handlu ze Wschodem, żeby wejść do świata arystokracji.
Argumenty (siła destrukcyjna):
- Wokulski zaniedbuje pracę i naukę, żyje od jednego spotkania z Izabelą do drugiego.
- W pociągu do Krakowa słyszy, jak Izabela flirtuje ze Starskim po angielsku, pewna, że Wokulski nie zrozumie. Próbuje odebrać sobie życie na torach pod Skierniewicami.
- Na końcu znika, a jego dalszy los pozostaje niewyjaśniony (ruiny w Zasławku).
Kontekst: „Cierpienia młodego Wertera” Goethego; mit o Orfeuszu i Eurydyce; „Dziady cz. IV” (Gustaw).
31. Praca jako pasja człowieka
Teza: W „Lalce” praca nadaje sens życiu bohaterów, którzy traktują ją jako pasję, a nie tylko źródło zarobku.
Argumenty:
- Rzecki: przez całe życie oddany sklepowi, dumny z porządku i uczciwości w handlu.
- Ochocki: młody wynalazca, który marzy o maszynie latającej i woli laboratorium od salonów.
- Geist: uczony w Paryżu, który poświęca życie badaniom nad metalem lżejszym od powietrza.
- Młody Wokulski: jako subiekt w restauracji Hopfera uczy się nocami, bo marzy o nauce i studiach.
Kontekst: pozytywistyczne hasła pracy organicznej i pracy u podstaw; „Nad Niemnem” Orzeszkowej; mit Prometeusza.
32. Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie
Teza: W świecie „Lalki” pochodzenie liczy się bardziej niż zasługi, ale pieniądz coraz mocniej zaczyna o nim decydować.
Argumenty:
- Arystokracja gardzi Wokulskim jako „kupcem”, choć chętnie korzysta z jego pieniędzy.
- Łęccy są zubożali, ale nie zrezygnują z wyższości. Licytacja ich kamienicy, którą kupuje Wokulski.
- Szlangbaum, mimo uczciwości i pracowitości, spotyka się z niechęcią z powodu żydowskiego pochodzenia.
- Baronowa Krzeszowska procesuje się i krzywdzi innych z poczucia wyższości.
Kontekst: „Wesele” Wyspiańskiego (podziały społeczne); „Skąpiec” Moliera; „Chłopi” Reymonta (ziemia jako miara wartości człowieka).
33. Konfrontacja marzeń z rzeczywistością
Teza: Bohaterowie „Lalki” żyją marzeniami, które rozbijają się o rzeczywistość: idealizują ludzi i idee, a w końcu doznają rozczarowania.
Argumenty:
- Wokulski idealizuje Izabelę i dopiero w pociągu do Krakowa poznaje ją naprawdę.
- Rzecki wierzy w polityczne marzenia: w powrót Napoleonidów i w to, że Wokulski działa z pobudek politycznych. Umiera rozczarowany.
- Ochocki i Geist marzą o wielkich wynalazkach, a rzeczywistość nie daje im warunków do pracy.
Kontekst: „Don Kichote” Cervantesa; „Przedwiośnie” Żeromskiego (szklane domy); romantyczne marzenia Wokulskiego w świecie pozytywizmu.
34. Miasto: przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi
Teza: Warszawa w „Lalce” jest miastem kontrastów: daje szanse na awans i rozwój, ale też pokazuje biedę i obojętność.
Argumenty:
- Krakowskie Przedmieście i sklep Wokulskiego: świat handlu, możliwości i kariery.
- Powiśle, które Wokulski ogląda podczas wędrówki: nędza, brud i ludzie wykluczeni.
- Paryż jako kontrast: miasto nowoczesne, uporządkowane, w którym Wokulski czuje, że mógłby zacząć od nowa.
Kontekst: „Zbrodnia i kara” Dostojewskiego (Petersburg); „Ziemia obiecana” Reymonta (Łódź).
35. Czym dla człowieka mogą być wspomnienia
Teza: Wspomnienia pomagają zrozumieć siebie, ale mogą też zamknąć człowieka w przeszłości.
Argumenty:
- „Pamiętnik starego subiekta”: Rzecki wspomina młodość, sklep Minclów i walkę na Węgrzech w czasie Wiosny Ludów. Przeszłość jest dla niego ważniejsza niż teraźniejszość.
- Wokulski wraca pamięcią do młodości, nauki i powstania styczniowego, z którego wyniósł zesłanie na Syberię.
- Wspomnienia Rzeckiego pokazują świat dawnych ideałów, który już nie wróci.
Kontekst: „Pan Tadeusz” jako powrót pamięcią do kraju lat dziecinnych; „Podróże z Herodotem” Kapuścińskiego (pamięć i historia); „Miejsce” Stasiuka.
Najczęstsze pytania
Ile zadań jawnych dotyczy Lalki?
Sześć zadań: od numeru 30 do 35 na liście CKE na lata 2026-2028.
Który bohater Lalki przydaje się do największej liczby zadań?
Wokulski pasuje do każdego zadania. Warto też dobrze znać Rzeckiego (praca, wspomnienia, marzenia) i Ochockiego (praca jako pasja).
Jaki kontekst dodać do Lalki?
Często pasują: pozytywistyczne hasła pracy organicznej, „Cierpienia młodego Wertera”, „Zbrodnia i kara” (miasto) i „Przedwiośnie” (marzenia a rzeczywistość).
Pełną listę zadań znajdziesz w tekście Pytania jawne matura 2027: lista i jak się przygotować. Inne opracowania: Dziady cz. III, Przedwiośnie, Wesele. Treść lektury powtórzysz w quizach z lektur.
Przeczytaj też
Najczęstsze błędy w wypracowaniu maturalnym według CKE
7 błędów, przez które maturzyści tracą punkty w wypracowaniu z polskiego, na podstawie sprawozdania CKE, z listą kontrolną przed oddaniem pracy.
18 listopada 2026 Język polskiMotywy literackie na maturę: która lektura do którego tematu
Miłość, wina, władza, nadzieja, bunt i inne motywy literackie z przykładami z lektur obowiązkowych i wzorem argumentu do wypracowania.
18 listopada 2026 Język polskiLektury na maturę w pigułce: ściąga do wszystkich lektur obowiązkowych
Najważniejsze informacje o każdej lekturze obowiązkowej na maturę z polskiego: o czym jest, bohaterowie i tematy wypracowań, z linkami do streszczeń.
18 listopada 2026