Nowość

Odyseja (fragmenty): streszczenie i opracowanie

Homer · lektura obowiązkowa na maturę z polskiego

← Wszystkie streszczenia

⚡W skrócie

Epos o dziesięcioletnim powrocie Odyseusza, króla Itaki, z wojny trojańskiej do domu. Bohater pokonuje potwory, opiera się pokusom i gniewowi boga Posejdona, a w domu musi rozprawić się z zalotnikami, którzy nękają jego żonę Penelopę. Na liście CKE na maturę 2027 Odyseja występuje w zakresie fragmentów (wypracowanie na poziomie rozszerzonym); streszczenie omawia najważniejsze epizody całości.

📍Czas i miejsce akcji

Czasy po zakończeniu wojny trojańskiej. Morze Śródziemne, fantastyczne wyspy (kraina Cyklopów, wyspa Kirke, wyspa Kalipso, kraina Feaków) oraz Itaka. Akcja główna trwa ok. 40 dni, a dawniejsze przygody poznajemy z opowieści bohatera.

📖Streszczenie

Telemachia

Na Itace zalotnicy ucztują w domu Odyseusza i nalegają, by Penelopa wybrała nowego męża. Atena zachęca Telemacha, syna Odyseusza, by wyruszył szukać wieści o ojcu. Telemach odwiedza Nestora w Pylos i Menelaosa w Sparcie.

Odyseusz u Kalipso

Bogowie postanawiają pozwolić Odyseuszowi wrócić. Nimfa Kalipso, która więziła go siedem lat, musi go uwolnić. Bohater buduje tratwę, lecz Posejdon rozbija ją burzą.

U Feaków

Rozbitka znajduje Nauzykaa, córka króla Alkinoosa. Na dworze Feaków Odyseusz opowiada o swoich przygodach. Feakowie odwożą go potem na Itakę.

Polifem

Odyseusz z towarzyszami trafia do jaskini Cyklopa Polifema, syna Posejdona, który pożera jego ludzi. Bohater przedstawia się jako Nikt, upija olbrzyma i oślepia go. Uciekają pod brzuchami baranów. Od tej chwili ściga go gniew Posejdona.

Kirke i zejście do Hadesu

Czarodziejka Kirke zamienia towarzyszy w świnie; Odyseusz, chroniony zielem od Hermesa, zmusza ją do odczarowania ich. Na jej radę schodzi do krainy zmarłych, gdzie wieszcz Tejrezjasz przepowiada mu dalsze losy.

Syreny, Scylla i Charybda

Odyseusz każe zatkać towarzyszom uszy woskiem, a siebie przywiązać do masztu, by usłyszeć śpiew Syren i nie zginąć. Przepływa między potworem Scyllą a wirem Charybdą, tracąc kilku ludzi.

Woły Heliosa

Na wyspie boga słońca głodni towarzysze zabijają święte woły mimo zakazu. Zeus karze ich, rozbijając statek piorunem. Ocalał tylko Odyseusz, który trafia do Kalipso.

Powrót na Itakę

Atena przemienia Odyseusza w żebraka. Bohater ukrywa się u wiernego pasterza Eumajosa i daje się poznać Telemachowi. W domu rozpoznaje go stary pies Argos, a piastunka Eurykleja po bliźnie na nodze.

Próba łuku i zemsta

Penelopa ogłasza, że poślubi tego, kto napnie łuk Odyseusza i przestrzeli strzałę przez otwory dwunastu toporów. Żaden zalotnik nie daje rady, a żebrak dokonuje tego bez trudu. Wraz z Telemachem i wiernymi sługami zabija zalotników.

Rozpoznanie z Penelopą

Penelopa sprawdza męża pytaniem o łoże, które sam zbudował na pniu oliwki. Gdy Odyseusz zna tę tajemnicę, małżonkowie się rozpoznają. Atena doprowadza do zgody z rodzinami zabitych.

👥Bohaterowie

OdyseuszKról Itaki, przebiegły i wytrwały bohater, który dzięki sprytowi przetrwał wojnę i tułaczkę. Tęskni za domem mimo pokus nieśmiertelności.
PenelopaŻona Odyseusza, wzór wierności. Zwodzi zalotników, tkając całun dla teścia i prując go nocą.
TelemachSyn Odyseusza, dojrzewający w czasie poszukiwań ojca.
AtenaBogini mądrości, opiekunka Odyseusza i jego syna.
PosejdonBóg morza, mści się na Odyseuszu za oślepienie Polifema.
PolifemJednooki olbrzym, Cyklop, oszukany i oślepiony przez Odyseusza.
Kirke i KalipsoBoskie kobiety, które zatrzymują Odyseusza w drodze do domu.
EumajosWierny świniopas, który pomaga ukrytemu królowi.

🧭Motywy i problemy

wędrówka i powrót do domu (nostos)tęsknota za ojczyznąspryt i rozum jako siła bohaterawierność małżeńskagniew bogów i los człowiekapokusa i jej przezwyciężenierozpoznanie (anagnoryzys)

🏛️Kontekst

Odyseja, obok Iliady, jest jednym z dwóch eposów przypisywanych Homerowi i wzorem gatunku epopei. Powstała w tradycji ustnej, pisana jest heksametrem. Stała się źródłem toposu życia jako wędrówki i nawiązań od Kawafisa (Itaka) po Herberta.

✍️Tematy wypracowań

wędrówka jako metafora życiadom i ojczyznawierność i wytrwałośćrozum przeciw sileczłowiek wobec bogów i losubohater przebiegły a bohater siły

💡Ciekawostki

  • Słowo „odyseja” oznacza dziś długą, pełną przygód wędrówkę.
  • Utwór liczy 24 pieśni (księgi).
  • Na polski przekładali Odyseję m.in. Lucjan Siemieński i Jan Parandowski (prozą).