Odyseja (fragmenty): streszczenie i opracowanie
Homer · lektura obowiązkowa na maturę z polskiego
⚡W skrócie
Epos o dziesięcioletnim powrocie Odyseusza, króla Itaki, z wojny trojańskiej do domu. Bohater pokonuje potwory, opiera się pokusom i gniewowi boga Posejdona, a w domu musi rozprawić się z zalotnikami, którzy nękają jego żonę Penelopę. Na liście CKE na maturę 2027 Odyseja występuje w zakresie fragmentów (wypracowanie na poziomie rozszerzonym); streszczenie omawia najważniejsze epizody całości.
📍Czas i miejsce akcji
Czasy po zakończeniu wojny trojańskiej. Morze Śródziemne, fantastyczne wyspy (kraina Cyklopów, wyspa Kirke, wyspa Kalipso, kraina Feaków) oraz Itaka. Akcja główna trwa ok. 40 dni, a dawniejsze przygody poznajemy z opowieści bohatera.
📖Streszczenie
Telemachia
Na Itace zalotnicy ucztują w domu Odyseusza i nalegają, by Penelopa wybrała nowego męża. Atena zachęca Telemacha, syna Odyseusza, by wyruszył szukać wieści o ojcu. Telemach odwiedza Nestora w Pylos i Menelaosa w Sparcie.
Odyseusz u Kalipso
Bogowie postanawiają pozwolić Odyseuszowi wrócić. Nimfa Kalipso, która więziła go siedem lat, musi go uwolnić. Bohater buduje tratwę, lecz Posejdon rozbija ją burzą.
U Feaków
Rozbitka znajduje Nauzykaa, córka króla Alkinoosa. Na dworze Feaków Odyseusz opowiada o swoich przygodach. Feakowie odwożą go potem na Itakę.
Polifem
Odyseusz z towarzyszami trafia do jaskini Cyklopa Polifema, syna Posejdona, który pożera jego ludzi. Bohater przedstawia się jako Nikt, upija olbrzyma i oślepia go. Uciekają pod brzuchami baranów. Od tej chwili ściga go gniew Posejdona.
Kirke i zejście do Hadesu
Czarodziejka Kirke zamienia towarzyszy w świnie; Odyseusz, chroniony zielem od Hermesa, zmusza ją do odczarowania ich. Na jej radę schodzi do krainy zmarłych, gdzie wieszcz Tejrezjasz przepowiada mu dalsze losy.
Syreny, Scylla i Charybda
Odyseusz każe zatkać towarzyszom uszy woskiem, a siebie przywiązać do masztu, by usłyszeć śpiew Syren i nie zginąć. Przepływa między potworem Scyllą a wirem Charybdą, tracąc kilku ludzi.
Woły Heliosa
Na wyspie boga słońca głodni towarzysze zabijają święte woły mimo zakazu. Zeus karze ich, rozbijając statek piorunem. Ocalał tylko Odyseusz, który trafia do Kalipso.
Powrót na Itakę
Atena przemienia Odyseusza w żebraka. Bohater ukrywa się u wiernego pasterza Eumajosa i daje się poznać Telemachowi. W domu rozpoznaje go stary pies Argos, a piastunka Eurykleja po bliźnie na nodze.
Próba łuku i zemsta
Penelopa ogłasza, że poślubi tego, kto napnie łuk Odyseusza i przestrzeli strzałę przez otwory dwunastu toporów. Żaden zalotnik nie daje rady, a żebrak dokonuje tego bez trudu. Wraz z Telemachem i wiernymi sługami zabija zalotników.
Rozpoznanie z Penelopą
Penelopa sprawdza męża pytaniem o łoże, które sam zbudował na pniu oliwki. Gdy Odyseusz zna tę tajemnicę, małżonkowie się rozpoznają. Atena doprowadza do zgody z rodzinami zabitych.
👥Bohaterowie
🧭Motywy i problemy
🏛️Kontekst
Odyseja, obok Iliady, jest jednym z dwóch eposów przypisywanych Homerowi i wzorem gatunku epopei. Powstała w tradycji ustnej, pisana jest heksametrem. Stała się źródłem toposu życia jako wędrówki i nawiązań od Kawafisa (Itaka) po Herberta.
✍️Tematy wypracowań
💡Ciekawostki
- Słowo „odyseja” oznacza dziś długą, pełną przygód wędrówkę.
- Utwór liczy 24 pieśni (księgi).
- Na polski przekładali Odyseję m.in. Lucjan Siemieński i Jan Parandowski (prozą).